السيد الطباطبائي

23

مجموعه رسائل ( فارسى )

عرفايى است كه سرسپرده به اهل بيت عليهم السلام است و عارفى به اندازه مرحوم سيد حيدر آملى - قدس اللَّه نفسه الزكيه - نه به عرفان اين‌قدر دل بسته است و نه به مكتب اهل بيت اين‌قدر سرسپرده است ، گرچه ديگران هر كدامشان نورى هستند كه به مقدار خود از اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام استفاده كرده‌اند ، زيرا سر سلسلهء همهء اينها على بن ابىطالب عليه السلام است و فخرشان هم اين است كه همه شاگردان بلاواسطه يا مع الواسطهء امير المؤمنين عليه السلام هستند ، [ مرحوم علامه ] همان روش مرحوم سيد حيدر را احيا مىكردند ، احياناً نقدى هم بر ابن عربى داشتند ، خصوصاً در مسئله خلود . آنچه را كه ابن عربى در « مسئلهء خلود » اظهار نظر كرده است ، مرحوم علامهء طباطبائى قدس سره نمىپذيرفتند و نقدى داشتند و رد مىكردند ، ولى مىفرمودند : فتوحات مكيهء ابن‌عربى مانند كتاب‌هاى ديگر نيست كه انسان بايد يك صفحه را مطالعه كند ، تا كمى مطلب بيابد ، بلكه فتوحات ، كتابى است كه مطلب را دامن مىزند و به انسان مىدهد . تعبير مرحوم علامه دربارهء فتوحات مكيهء ابن عربى اين بود كه اين كتاب مطلب را دامن دامن به انسان مىدهد . يك وقت انسان كنار يك مغازه ميوه فروشى از جعبهء ميوه چند دانه ميوه مىگيرد . و يك وقت در يك باغ وسيعى از كنار خروارها ميوه مىگذرد ، دامن دامن مىگيرد ، مىفرمودند : فتوحات ابن عربى ، مطالب را دامن دامن به اهلش مىدهد . علامه طباطبائى در عين حال اگر شطحى مىديد رد مىكرد و اگر متشابهى مىديد به محكم ارجاع مىكرد و عارفى بود صاحب نظر ، متشرع ، متعبد و از نمونه‌هاى كامل اولياى الهى در اين عصر كه در « خطبهء همّام » آمده است : « و لو لا الأجل الّتي كتب اللَّه عليهم لم تستقرّ أرواحهُمُ في أجسادهم طرفة عينٍ » . وى اين‌قدر مشتاق بود كه عرفان و شهود و خلوص و حضور الهى در او آن‌چنان اثر گذاشت . شجاعت و دليرى و آزادگى و مردانگى علامهء بزرگ قدس سره در نگارش اين رسالهء شريف و گران‌قدر و مطرح ساختن مباحث پر ارج عرفانى در چنان محيطى و